Գյումրու ավագանու նիստում քննարկվել է տոնակատարության համար նախատեսված 17 միլիոն դրամի հետագա տնօրինման հարցը
Հոկտեմբերի 14-ին կայացած Գյումրու ավագանու նիստում կրկին քննարկման առարկա է դարձել Գյումրու օրվա տոնակատարության ֆինանսավորման հարցը։ Համայնքային բյուջեով նախատեսված 17 միլիոն դրամի հնարավոր տնտեսումը և դրա հետագա օգտագործումը քաղաքական բանավեճի առիթ են դարձել։
Գյումրու օրվա միջոցառումների կազմակերպման համար համայնքային բյուջեով նախատեսվել էր 17 միլիոն դրամ։ Սակայն տոնակատարությունը գործարար Սամվել Կարապետյանի միջոցներով կազմակերպելու դեպքում այդ գումարը կարող է մնալ համայնքային բյուջեում և ուղղվել այլ նպատակների։
Ավագանու «Մեր քաղաքը» խմբակցության անդամ Կարեն Գրիգորյանը քաղաքապետի պաշտոնակատար Ավետիս Առաքելյանից պահանջել է ներկայացնել ֆինանսավորման մանրամասները, որպեսզի ավագանու անդամները հնարավորություն ունենան առաջարկություններ ներկայացնելու տնտեսվող գումարի հետագա օգտագործման վերաբերյալ։
Քննարկման ընթացքում «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության ներկայացուցիչները քննադատել են տոնակատարության կազմակերպման գործընթացը՝ հարց բարձրացնելով, թե որքանով է նպատակահարմար համայնքային նշանակության միջոցառումն իրականացնել մասնավոր ֆինանսավորմամբ։
Քաղաքապետի պաշտոնակատար Ավետիս Առաքելյանը պաշտպանել է բարերարի աջակցությամբ տոնակատարություն անցկացնելու մոտեցումը՝ ընդգծելով, որ դա չի նշանակում քաղաքային միջոցառումների կազմակերպման հարցում արտաքին թելադրանքի ընդունում։
Միևնույն ժամանակ, 17 միլիոն դրամի հնարավոր տնտեսումը օրակարգ է բերում համայնքային բյուջեի միջոցների հետագա օգտագործման հարցը։ Մասնավորապես, դեռևս հստակեցման կարիք ունի, թե ինչ նպատակների կարող է ուղղվել գումարը, ինչպես են որոշվելու առաջնահերթությունները և ինչ մասնակցություն է ունենալու ավագանին համապատասխան որոշումների կայացման գործընթացում։
Նիստում անդրադարձ է կատարվել նաև Գյումրիի առօրյա խնդիրներին՝ Խորենացի փողոցի խնդրահարույց հատվածին, թափառող կենդանիների համար կացարանի բացակայությանը, ինչպես նաև ամանորյա միջոցառումների ֆինանսավորմանը։
Քաղաքում առկա ենթակառուցվածքային և սոցիալական խնդիրների պայմաններում համայնքային միջոցների նպատակային օգտագործման հարցը շարունակում է հանրային նշանակություն ունենալ։
Թե ի վերջո որ խնդիրների լուծմանը կուղղվի Գյումրու օրվա համար նախատեսված և հնարավոր է՝ չծախսվող 17 միլիոն դրամը, առայժմ հստակ չէ։
<em><span class=”goog-text-highlight”>© progressgyumri.am Armenian News / Analyses:</span></em>
<em>Հեռ. ՝ +37498 691-690; Էլ. Փոստ ՝ progressgyumri@gmail.com</em>
Գյումրու «Մուշ-2» թաղամասում նախատեսվում է կառուցել ևս 68 բնակարան և նոր ենթակառուցվածքներ
Գյումրու «Մուշ-2» թաղամասում նախատեսվում է կառուցել ևս երկու բազմաբնակարան շենք՝ ընդհանուր 68 բնակարանով։ Դրանք նախատեսված են 1988 թվականի երկրաշարժի հետևանքով անօթևան մնացած, ինչպես նաև Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանված ընտանիքների բնակարանային խնդիրների լուծման համար։
Նախաձեռնությունն իրականացվում է «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի «Գյումրու քաղաքային զարգացման» ծրագրի շրջանակում։
Թաղամասում արդեն կառուցվել է չորս բազմաբնակարան շենք, որոնց շնորհիվ մշտական բնակարաններով է ապահովվել նախկինում ժամանակավոր կացարաններում բնակվող 86 ընտանիք։ Կառուցվել է նաև 50 երեխայի համար նախատեսված մանկապարտեզ, իսկ բնակելի շենքերում ստեղծվել է չորս արվեստանոց։
Ծրագրի հաջորդ փուլում, բնակարանաշինությանը զուգահեռ, նախատեսվում է կառուցել 75 երեխայի համար նախատեսված նոր մանկապարտեզ, ստեղծել մշակութային կենտրոն և բարեկարգել հանրային այգին։
Նախատեսվում է նաև տեղադրել «Թումո տուփ», որը թաղամասի և հարակից բնակավայրերի պատանիներին հնարավորություն կտա մասնակցելու տեխնոլոգիական ու ստեղծարար կրթական ծրագրերի։
Ծրագրի ընթացքին և առաջիկա աշխատանքներին ծանոթանալու նպատակով «Մուշ-2» թաղամաս են այցելել Շիրակի մարզպետ Դավիթ Առուշանյանը և «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Արամայիս Ավետիսյանը։
Այցի ընթացքում հիմնադրամի գործադիր տնօրենը ներկայացրել է իրականացված աշխատանքներն ու հետագա ծրագրերը։ Մարզպետը կարևորել է բնակարանային խնդիրների լուծմանն ուղղված նախաձեռնությունը՝ ընդգծելով, որ երկրաշարժից 38 տարի անց դեռևս տնակներում բնակվող ընտանիքների համար մշտական բնակարանների ապահովումը շարունակում է առաջնահերթ նշանակություն ունենալ։
Քննարկվել են նաև ծրագրի իրականացման և պետական ու տեղական ինքնակառավարման մարմինների հետ համագործակցության հարցեր։
© progressgyumri.am Armenian News / Analyses:
Հեռ. ՝ +37498 691-690; Էլ. Փոստ ՝ progressgyumri@gmail.com
🏫 «Բռնությունը դպրոցում․ պատճառներ, պատասխանատվություն և երեխայի պաշտպանություն»
«Բռնությունը դպրոցում․ պատճառներ, պատասխանատվություն և երեխայի պաշտպանություն»
Հանրային քննարկում՝ նվիրված դպրոցում բռնության պատճառներին, դրա կանխարգելմանը, պատասխանատվության մեխանիզմներին և երեխայի անվտանգությանը։
Քննարկման առանցքում՝
Ի՞նչ է կատարվում դպրոցում փակ դռների հետևում։ Ինչո՞ւ է բռնությունը դառնում հնարավոր։ Ո՞վ պետք է պաշտպանի երեխային, երբ նա անվտանգ չէ հենց այն միջավայրում, որտեղ պետք է սովորի, զարգանա և վստահի մեծահասակներին։
Բանախոսներ՝
Շուրա Պետրոսյան — Ազատանի միջնակարգ դպրոցի տնօրենի տեղակալ Ալիսա Պողոսյան — թիվ 25 դպրոցի ուսուցչուհի Անի Քոչարյան — կրթության փորձագետ, մանկավարժ Արմինե Գմյուր — «Արևամանուկ» հիմնադրամի հիմնադիր և հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ, հոգեբան Գայանե Հովակիմյան — սոցիոլոգ
Համակարգող՝ Նելլի Ռաֆայելյան “Violence at School: Causes, Accountability and Child Protection” You are invited to a public discussion addressing the causes and prevention of violence at school, accountability mechanisms and child safety. Key discussion points: What happens behind closed doors at school? Why does violence become possible? Who should protect a child when they are unsafe in the very environment where they are expected to learn, grow and trust adults? Speakers: Shura Petrosyan — Deputy Principal of Azatan Secondary School Alisa Poghosyan — Teacher at School No. 25 Ani Kocharyan — Education expert and educator Armine Gmyur — Founder and Chair of the Board of Trustees of the Arevamanuk Foundation, psychologist Gayane Hovakimyan — Sociologist Moderator: Nelli Rafayelyan
© progressgyumri.am Armenian News / Analyses:
Հեռ. ՝ +37498 691-690; Էլ. Փոստ ՝ progressgyumri@gmail.com
🇦🇲 «Արցախցիների ինտեգրումը Հայաստանում․ սոցիալական և իրավական խնդիրներ ու հնարավորություններ»
Հանրային քննարկում՝ նվիրված Արցախից բռնի տեղահանված անձանց՝ Հայաստանում ինտեգրման գործընթացին։
Արցախից բռնի տեղահանումից երեք տարի անց սոցիալական և հոգեբանական ինտեգրման հարցերը շարունակում են մնալ օրակարգում։ Այս ընթացքում հազարավոր ընտանիքներ փորձել են նոր կյանք կառուցել Հայաստանի տարբեր համայնքներում՝ լուծելով բնակարանի, աշխատանքի, կրթության և սոցիալական ապահովության խնդիրներ։ Սակայն որքանո՞վ է այս գործընթացը վերածվել իրական և կայուն ինտեգրման։
Քննարկման առանցքում՝ Ինչպե՞ս են արցախցիները ինտեգրվել հայաստանյան հասարակությանը։ Ի՞նչ սոցիալական և իրավական խնդիրների են նրանք բախվում։ Որքանո՞վ են հասանելի պետական աջակցության և իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմները։ Բանախոսներ՝ Նարինե Բեգլարյան — Գյումրու համայնքապետարանում արցախցիների հարցերով պատասխանատու, սոցիալական աշխատող Գայանե Գևորգյան — փաստաբան Քրիստինա Բաղդասարյան — «Կանանի» սոցիալ-հոգեբանական կենտրոն ՀԿ-ի ղեկավար, հոգեբան Լուսինե Նահապետյան — ՄԻՊ աշխատակազմի Շիրակի մարզային ստորաբաժանման ղեկավար Համակարգող՝ Լուսինե Մովսիսյան
Քննարկումն իրականացվում է Եվրոպական միության ֆինանսական աջակցությամբ։ Բովանդակության համար պատասխանատվություն է կրում «Բազմակողմանի տեղեկատվության ինստիտուտ» ՀԿ-ն, և պարտադիր չէ, որ այն արտահայտի Եվրոպական միության տեսակետները։
“Integration of People Displaced from Artsakh in Armenia: Social and Legal Challenges and Opportunities” A public discussion on the integration in Armenia of people forcibly displaced from Artsakh. Key discussion points: How have people displaced from Artsakh integrated into Armenian society? What social and legal challenges do they face? How accessible are state support and rights-protection mechanisms? Speakers: Narine Beglaryan — Social worker responsible for issues concerning people displaced from Artsakh at Gyumri Municipality Gayane Gevorgyan — Lawyer Kristina Baghdasaryan — Head of the Kanani Social-Psychological Center NGO, psychologist Lusine Nahapetyan — Head of the Shirak Regional Unit of the Human Rights Defender’s Office Moderator: Lusine Movsisyan
This discussion is being held with the financial support of the European Union.The Media Diversity Institute is solely responsible for its content, which does not necessarily reflect the views of the European Union.
© progressgyumri.am Armenian News / Analyses:
Հեռ. ՝ +37498 691-690; Էլ. Փոստ ՝ progressgyumri@gmail.com
«Տարածաշրջանային հարևանությունը նոր փուլում․ հայ–ադրբեջանական և հայ–թուրքական հարաբերություններ»
Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին համաձայնագիրը նախաստորագրվել է։ Շարունակվում են սահմանազատման և տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացման գործընթացները։ Հայաստան–Թուրքիա հարաբերություններում ևս նոր քայլեր են արձանագրվել։ Սեպտեմբերի 23-ին Նյու Յորքում կայացած Նիկոլ Փաշինյան–Ռեջեփ Թայիփ Էրդողան հանդիպման ընթացքում քննարկվել են առևտրատնտեսական կապերի զարգացումն ու տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը։LIVE YouTube
#ArmeniaAzerbaijan #ArmeniaTürkiye #RegionalRelations #PeaceProcess
— — — — — — — — — — — —
Քննարկման առանցքում՝
Հայաստան–Ադրբեջան հարաբերություններն այսօր ո՞ր փուլում են։ Խաղաղության համաձայնագրի նախաստորագրումից հետո կարելի՞ է խոսել իրական կարգավորման մասին, թե՞ դեռ հիմնականում քաղաքական պայմանավորվածությունների փուլում ենք։ Որո՞նք են հայ–ադրբեջանական հարաբերությունների ամենաբարդ չլուծված հարցերը, որոնք կարող են ազդել խաղաղության գործընթացի հետագա ընթացքի վրա։ Բանախոսներ՝ Ռոբերտ Ղևոնդյան — «Հայկական խորհուրդ» վերլուծական, հետազոտական և խորհրդատվական կենտրոնի փորձագետ, քաղաքագետ Լուսինե Խառատյան — գրող, մշակութային մարդաբան Վազգեն Կարապետյան — «Եվրասիա համագործակցություն» հիմնադրամի փոխտնօրեն Համակարգող՝ Լուսինե Մովսիսյան ENG “Regional Neighbourhood in a New Phase: Armenia–Azerbaijan and Armenia–Türkiye Relations” The Agreement on Establishment of Peace and Inter-State Relations between Armenia and Azerbaijan has been initialed. Processes concerning border delimitation and the opening of regional communications are continuing. New steps have also been recorded in Armenia–Türkiye relations. On 13 May 2026, Armenia’s Ministry of Foreign Affairs welcomed Türkiye’s decision to lift bans on bilateral trade with Armenia, describing it as another outcome of the normalization process. During the meeting between Armenian Prime Minister Nikol Pashinyan and Turkish President Recep Tayyip Erdoğan in New York on 23 September, the parties discussed the development of trade and economic ties and the unblocking of regional transport links. Key questions: Where do Armenia–Azerbaijan relations stand today? Following the initialing of the peace agreement, can we speak of genuine normalization, or do relations remain primarily at the level of political arrangements? What are the most difficult unresolved issues that could affect the future course of the peace process? Speakers: Robert Ghevondyan — Political scientist and expert at the Armenian Council Analytical, Research and Consulting Center Lusine Kharatyan — Writer and cultural anthropologist Vazgen Karapetyan — Associate Director of the Eurasia Partnership Foundation Moderator: Lusine Movsisyan
© progressgyumri.am Armenian News / Analyses:
Հեռ. ՝ +37498 691-690; Էլ. Փոստ ՝ progressgyumri@gmail.com
44-օրյա պատերազմի 6-րդ տարելիցը․ հիշատակի օր Շիրակում
2020 թվականի այս օրը սկսված պատերազմը 44 օր շարունակեց փոխել Հայաստանի ու Արցախի իրականությունը՝ խլելով հազարավոր կյանքեր, կորսված ու անհետ կորած մարդկանց ճակատագրեր թողնելով բազմաթիվ ընտանիքներում և խոր հետք՝ ամբողջ հասարակության հիշողության մեջ։ Վեց տարի անց պատերազմի հետևանքները շարունակում են մնալ տեսանելի։
2023 թվականի սեպտեմբերյան իրադարձություններից հետո Արցախը հայաթափվեց, իսկ ավելի քան 100 հազար արցախահայեր ստիպված տեղափոխվեցին Հայաստան։ Այսօր պատերազմի տարելիցը հիշեցում է ոչ միայն մարդկային ծանր կորուստների, այլև այն իրողությունների մասին, որոնք ձևավորվեցին հաջորդող տարիներին։ Սեպտեմբերի 27-ին Շիրակի մարզային իշխանությունների ներկայացուցիչներն այցելել են Շիրակ գերեզմանատան «Ազատամարտիկների պանթեոն»։
Նրանք ծաղկեպսակներ և ծաղիկներ են դրել հայրենիքի համար կյանքը զոհաբերածների հուշակոթողներին և շիրիմներին, խնկարկել և հարգանքի տուրք մատուցել զոհվածների հիշատակին։Անդրադառնալով զոհվածների հիշատակին՝ Շիրակի մարզպետ Դավիթ Առուշանյանը նշել է․ «Նրանց հիշատակը մեր պարտքն է, իսկ նրանց սխրանքը՝ մեր պատասխանատվությունը»։
© progressgyumri.am Armenian News / Analyses:
Հեռ. ՝ +37498 691-690; Էլ. Փոստ ՝ progressgyumri@gmail.com
ԵՄ խորհուրդը հավանություն է տվել հայկական ապրանքների արտահանման շուրջ 80%-ի ազատականացմանը
Եվրամիության խորհուրդը հավանություն է տվել Հայաստանից ԵՄ արտահանվող ապրանքների համար ժամանակավոր առևտրի ազատականացման միջոցների սահմանմանը։ Որոշումը նպատակ ունի աջակցել Հայաստանի տնտեսությանը՝ Ռուսաստանի կողմից վերջերս սահմանված առևտրային սահմանափակումների հետևանքով առաջացած խնդիրների պայմաններում։
Նախատեսվող միջոցները կազատականացնեն դեպի ԵՄ Հայաստանի արտահանման շուրջ 80 տոկոսը։ Միաժամանակ նախատեսվում են պաշտպանական մեխանիզմներ՝ ԵՄ շուկայի արտադրողներին հնարավոր բացասական ազդեցությունից պաշտպանելու համար։
Որոշման կապակցությամբ ԵՄ խորհրդում նախագահող Իռլանդիայի արտաքին գործերի և առևտրի նախարար Հելեն ՄաքԷնթին հայտարարել է. «Եվրոպան կանգնած է Հայաստանի և նրա ժողովրդի կողքին, որոնք ընտրել են բարեփոխումների և Եվրամիության հետ ավելի սերտ համագործակցության հստակ ուղի։ Այսօրվա որոշումը հստակ ուղերձ է. երբ մենք բախվում ենք տնտեսական հարկադրանքի, ԵՄ-ն արձագանքելու է։ Մենք կստեղծենք նոր հնարավորություններ և կկանգնենք մեր գործընկերների կողքին»։
Նոր կարգավորմամբ նախատեսվում է ժամանակավորապես կասեցնել ներմուծման մաքսատուրքերը հայկական ապրանքների լայն շրջանակի համար, այդ թվում՝ որոշ գյուղատնտեսական ապրանքների՝ սակագնային քվոտաների պայմաններում։
Միջոցները կգործեն երկու տարի՝ կարգավորման ուժի մեջ մտնելուց հետո։ Դրանք կներառեն Հայաստանից դեպի Ռուսաստան արտահանվող թարմ մրգերի, բանջարեղենի և բույսերի մոտ 99 տոկոսը, ինչպես նաև խմիչքների և սպիրտային արտադրանքի ավելի քան 91 տոկոսը։
ԵՄ-ն նշում է, որ միջոցների նպատակը նաև ԵՄ-Հայաստան առևտրային հարաբերությունների ամրապնդումն է՝ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրին (CEPA) համապատասխան։
Միաժամանակ արտոնությունների տրամադրումը պայմանավորված է Հայաստանի կողմից ծագման կանոնների պահպանմամբ, ԵՄ-ի հետ վարչական համագործակցությամբ, ԵՄ ներմուծման նկատմամբ նոր առևտրային սահմանափակումներ չսահմանելով և CEPA-ի հիմնարար դրույթները, այդ թվում՝ ժողովրդավարության, օրենքի գերակայության և մարդու իրավունքների սկզբունքները հարգելով։
© progressgyumri.am Armenian News / Analyses:
Հեռ. ՝ +37498 691-690; Էլ. Փոստ ՝ progressgyumri@gmail.com
ՀՀ ՊԵԿ նախկին նախագահի վերաբերյալ կայացվել է ձերբակալման որոշում
ՀՀ քննչական կոմիտեի պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչությունում առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք ստանալու և առանձնապես խոշոր չափերով փողերի լվացման դեպքերի առթիվ նախաձեռնված քրեական վարույթի շրջանակում անհետաձգելի քննչական և վարութային գործողություններ են իրականացվել ՀՀ ՊԵԿ նախկին նախագահ Գ․Խ․-ի, վերջինիս որդու բնակարաններում, ինչպես նաև նրանց հետ փոխկապակցված շուրջ 21 ընկերությունների գրասենյակներում և մասնաճյուղերում։ Քրեական վարույթի շրջանակում որոշում է կայացվել՝ դատարան ներկայացնելու համար Գ․Խ․-ին ձերբակալելու վերաբերյալ։
Ծանուցում. հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ Քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով։
© progressgyumri.am Armenian News / Analyses:
Հեռ. ՝ +37498 691-690; Էլ. Փոստ ՝ progressgyumri@gmail.com
Ուղիղ ժողովրդավարությո՞ւն, թե՞ քաղաքական փակուղի
Ուղիղ ժողովրդավարությո՞ւն, թե քաղաքական փակուղի․ ինչու՞ ՏԻՄ ճգնաժամերը չեն լուծվում առանց բնակչության ինքնակազմակերպման
Տեղական ինքնակառավարումը ցանկացած ողջամիտ պետության հիմքն է․ այն կետը, որտեղ քաղաքացին ամենամոտն է կանգնած իշխանությանն ու իր կենսական որոշումների կայացմանը։ Այնուամենայնիվ, Հայաստանի համայնքներում վերջին շրջանում նկատվող քաղաքական ու վարչական ճգնաժամերը ցույց են տալիս, որ տեղական իշխանության և բնակչության միջև կապը հաճախ խզվում է, իսկ տեղական ինքնակառավարման մարմինների հարթակը վերածվում է վերևից պարտադրվող քաղաքական խաղերի ասպարեզի։
Փորձագիտական շրջանակներում ահազանգում են՝ համայնքներում առկա ճգնաժամերն ու քաղաքական բախումները հնարավոր չէ լուծել առանց բնակչության անմիջական մասնակցության։
Գյումրիում ենթադրյալ կառավարման ճգնաժամի մասին պարբերաբար բարձրաձայնում են ավագանու «Քաղաքացիական պայմանագիր» (ՔՊ) խմբակցության անդամները։ Մինչդեռ փորձագիտական դաշտում կարծիքները տարբեր են՝ արդյո՞ք քաղաքում առկա է իրական ճգնաժամ, թե՞ սա պարզապես քաղաքական պայքարի ու տեղական ինքնակառավարման համակարգային խնդիրների հերթական դրսևորումն է։
Քաղաքական պատկերը
Գյումրու ավագանու 33 մանդատները բաշխված են հետևյալ համամասնությամբ․
- 19 մանդատ (մեծամասնություն)․ 4 քաղաքական ուժերի՝ Հայաստանի Կոմկուսի, «Մեր քաղաքը», «Մայր Հայաստան» և «Իմ հզոր համայնք» կուսակցությունների միավորում։ Այս դաշինքը 2025 թվականի ապրիլին քաղաքապետ ընտրեց Վարդան Ղուկասյանին։
- 14 մանդատ (փոքրամասնություն)․ «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցություն։
Ամառային արձակուրդից առաջ Գյումրիում ավագանու 1 նիստ չէր կայացել, ինչից հետո հրավիրվել էր 1 արտահերթ նիստ, որին ՔՊ-ն չէր մասնակցել։
«Փորձում են խոչընդոտել ավագանու աշխատանքը, բայց լուծարման հիմքեր չկան»
ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբի խորհրդի նախագահ Լևոն Բարսեղյանի գնահատմամբ՝ Գյումրու ավագանու մի մասը նիստերը բոյկոտում է, ձգտելով տանել ավագանու լուծարման, սակայն իրավական տեսանկյունից դրա համար հիմքեր չկան։
«Բացի այն անհեթեթ սցենարից, որ Ախուրյան համայնքից 1-2 գյուղ կտրեն, կցեն Գյումրիին, անունը դնեն վերախոշորացում և նոր ընտրություններ անցկացնեն, այլ տարբերակ չկա։ Քանի դեռ ավագանին նիստեր է գումարում և քվորում ունի, լուծարման հիմք չկա»,- նշում է Բարսեղյանը։
Ըստ նրա՝ 19 հոգանոց մեծամասնությունից քաղաքապետ Վարդան Ղուկասյանը գտնվում է տնային կալանքի տակ և նիստերին մասնակցել չի կարող, սակայն մյուս 18 անդամները ապահովում են անհրաժեշտ քվորումը որոշումներ կայացնելու համար։
«Նույնիսկ եթե ՔՊ-ի 14 անդամները նիստերի չգնան մինչև լիազորությունների ավարտը, 18 հոգով մշտապես նիստեր կանեն։ Այլ հարց է, թե որքանով են այդ որոշումներն արդյունավետ»,- ավելացնում է նա՝ նկատելով, որ քաղաքում 2024 թվականից հետո «գլորվող» կամ իներցիոն կառավարում է, և զարգացման թռիչքաձև քայլեր չեն երևում։
Բարսեղյանը նաև ընդգծում է Վարդան Ղուկասյանի և Նիկոլ Փաշինյանի միջև առկա խորը, անձնական հակամարտությունը, ինչպես նաև Ղուկասյանի դեմ առկա քրեական գործերն ու ապօրինի գույքի (22 անուն անշարժ գույք) բռնագանձման պահանջները, որոնք անհնարին են դարձնում կողմերի միջև հաշտությունը։
Կենտրոնական իշխանություն և ՏԻՄ․ անկախության ու ֆինանսների պակաս
«Համայնքների ֆինանսիստների միավորում» ՀԿ փոխնախագահ Աբրահամ Արտաշեսյանի խոսքով՝ խնդիրն այն է, որ պայքարը գնում է ոչ թե համայնքային գաղափարների, այլ քաղաքական ազդեցության ցուցադրման համար։
«Ստեղ կապ չունի՝ ով է իշխողը։ Տարբեր կուսակցություններ իրենց շահից ելնելով էդ կոնֆլիկտը ստեղծելու են։ Համայնքում պայքարը գնում է ոչ թե կարևոր խնդիրների լուծման, այլ ցույց տալու համար, որ տվյալ կուսակցությունը կարողացել է ձայն տանել»,- նշում է Արտաշեսյանը։
Նրա պնդմամբ՝ ՏԻՄ-ն ու պետական կառավարումը պետք է տարանջատված լինեն, սակայն անկախության բացակայության պատճառով համայնքները մշտապես նայում են կենտրոնական իշխանության դիրքորոշմանը։
«Ոչ մի իշխող ուժ չի ուզում իր իշխանությունը տրոհել։ Համայնքն ինչքան ուժեղանում է, այնքան ազգային մակարդակում կառավարումը թուլանում է»,- ավելացնում է նա։
Ֆինանսական ապակենտրոնացման անհրաժեշտությանն է անդրադառնում նաև Լևոն Բարսեղյանը։
«Հայաստանում շուրջ 20 տարի բոլոր համայնքային բյուջեների հանրագումարը կազմում է ընդհանուրի ընդամենը 8.5%-ը, որի 2/3-րդը Երևանինն է, իսկ 1/3-րդը՝ մնացած բնակավայրերինը։ Մինչդեռ հետխորհրդային և եվրոպական այլ երկրներում այդ ցուցանիշը 20-25% է, միջին եվրոպական երկրներում՝ 30-40%, իսկ Սկանդինավյան պետություններում՝ 50-60%։ Հայաստանում կան համայնքներ, որտեղ մեկ շնչին ընկնող բյուջեն 100,000–110,000 դրամ է, և համայնքներ, որտեղ այն ընդամենը 50,000 դրամ է»,- ավելացնում է նա։
«Ժողովրդավարություն՝ միայն հաղթելու պայմանով»
Սախարովի անվան մարդու իրավունքների պաշտպանության կենտրոնի Շիրակի մասնաճյուղի ղեկավար Սեյրան Մարտիրոսյանը գտնում է, որ Հայաստանում արդյունավետ տեղական ինքնակառավարման համակարգ դեռևս չկա, ընթանում է անձերի, այլ ոչ թե գաղափարների պայքար։
«Իշխանությունները համաձայն են, որ ընտրությունները լինեն ժողովրդավարական, բայց մի պայմանով՝ որ հաղթի ՔՊ-ն։ Սա Ֆորդի հայտնի խոսքի նման է՝ «Մեքենան կարող է լինել ցանկացած գույնի, պայմանով, որ լինի սև»»,- նշում է Մարտիրոսյանը։
Նա հավելում է, որ ավագանու նիստերի օրակարգերում զարգացման հարցեր չկան․ «Ձանձրալի հարցերի շարք է՝ օտարում, տրամադրում, նախորդ որոշման փոփոխություն»։
ԿԸՀ քարտուղար Արմեն Սմբատյանը իրավիճակը դիտարկում է քաղաքական վարքագծի տիրույթում․ «Էն, ինչ տեղի է ունենում, քաղաքական դրսևորումներ են, որոնք օրենքը չի արգելում։ Անգամ սարկազմն է դարձել քաղաքական վարքագծի մեթոդ։ ՏԻՄ համակարգը դեռ զարգանալու տեղ ունի, և քաղաքացին պետք է մեծ դեր ունենա ինչպես որոշումների կայացման, այնպես էլ դրանց իրականացման մեջ»։
Երբ պահանջը չի գալիս ներքևից․ իշխանական ու ընդդիմադիր լծակների բախումը
Արտաշեսյանի խոսքով, երբ համայնքային խնդիրների լուծման պահանջն ու վերահսկողությունը չեն ձևավորվում «ներքևից»՝ բնակիչներից, հարցի լուծումը ամբողջությամբ տեղափոխվում է «վերևներ» և լուծվում է զուտ քաղաքական դաշտում։ Այս սցենարի դեպքում կողմերից յուրաքանչյուրը սկսում է կիրառել իր ձեռքի տակ եղած մեխանիզմները․
«Երբ հարցը տեղափոխվում է քաղաքական հարթություն, իշխանությունը գործի է դնում վարչական ու իրավական ողջ ապարատը։ Համայնքի ղեկավարին կարող են պատասխանատվության կանչել անկախ նրանից՝ նա իրապես մեղավոր է, թե չէ։ Օրինակ՝ հարկային մարմինը կարող է ակտ գրել ու ասել․ «Գնա դատարանում բողոքարկիր»։ Նույն կերպ ճանապարհային ոստիկանը կարող է կանգնեցնել, ասել․ «Խախտում ես արել»։ Վարորդի այն պնդմանը, թե «չեմ արել», ոստիկանը կպատասխանի․ «Ես իմ գործն եմ անում, կգրեմ, հետո դատարանում կպարզես»։ Այսինքն՝ իշխանությունն ունի իրավական ու վարչական ճնշման այսպիսի լայն մեխանիզմներ»,- նշում է Աբրահամ Արտաշեսյանը։
Մյուս կողմից, ավագանու ընդդիմադիր հատվածն ունի որոշումների կայացումը արգելափակելու կամ քվորում չապահովելու հնարավորություն՝ պատճառաբանելով, թե քվեարկում է «իր խղճով»։
Արդյունքում ստեղծվում է քաղաքական փակուղի, որտեղ տեղական ինքնակառավարումը պարալիզացվում է, իսկ բուն համայնքային խնդիրները մնում են ետնապլանում։
Փորձագետները համակարծիք են․ առանց իրական ապակենտրոնացման, ֆինանսական անկախության և քաղաքացու ակտիվ մասնակցության, տեղական ինքնակառավարումը կշարունակի մնալ պետական իշխանության ստվերում, իսկ քաղաքական պայմանավորվածություններն ու ճգնաժամերը չեն ծառայի համայնքների զարգացմանը։
Ըստ փորձագիտական վերլուծության՝ տեղական ինքնակառավարումը չի կարող ծառայել որպես քաղաքական ամբիցիաների կամ վարչական ճնշումների բավարարման հարթակ։ Քանի դեռ համայնքի բնակիչները պասիվ դիրք են գրավում, ՏԻՄ համակարգը ենթարկվելու է վերևից եկող վարչական ազդեցություններին և ներսից արգելափակող քաղաքական կոնֆլիկտներին։ Ճգնաժամի հանգուցալուծումը մեկն է՝ վերադարձ ուղիղ ժողովրդավարության հիմունքներին և քաղաքացիների ակտիվ ինքնակազմակերպմանը։
© progressgyumri.am Armenian News / Analyses:
Հեռ. ՝ +37498 691-690; Էլ. Փոստ ՝ progressgyumri@gmail.com
ՏԻՄ ընտրությունները Շիրակում․ անցած ընտրություններից մինչև նոր հնարավոր սցենարներ
ՏԻՄ ընտրությունները Շիրակում․ անցած ընտրություններից մինչև նոր հնարավոր սցենարներ
2025 թվականին Գյումրիում տեղի ունեցած տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններից հետո քաղաքի կառավարման շուրջ քաղաքական և իրավական քննարկումները ոչ միայն չեն մարում, այլև ստանում են նոր երանգներ։ Սպասվում է, որ այս աշնանը ՏԻՄ ընտրություններ կանցկացվեն Շիրակի մարզի Ախուրյան, Արթիկ, Աշոցք և Ամասիա համայնքներում․ սակայն դրան զուգահեռ՝ ակտիվորեն քննարկվում է նաև Գյումրիում արտահերթ ընտրություններ անցկացնելու հնարավորությունը։
«Երկխոսություն» մեդիա կենտրոնում կազմակերպված հանրային քննարկման շրջանակներում ոլորտի առաջատար փորձագետներն ու պաշտոնյաները վերլուծել են ստեղծված իրավիճակը, ֆինանսական ռիսկերն ու իրավական հնարավոր լուծումները։ Քննարկման բանախոսներն էին՝ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի քարտուղար Արմեն Սմբատյանը, Սախարովի անվան Մարդու իրավունքների պաշտպանության կենտրոնի Շիրակի մասնաճյուղի ղեկավար Սեյրան Մարտիրոսյանը, «Համայնքների ֆինանսիստների միավորում» ՀԿ փոխնախագահ Աբրահամ Արտաշեսյանը։
Գյումրու քաղաքական դաշտում ստեղծված իրավիճակը գնահատելիս բանախոսների կարծիքները բաժանվեցին։
Սեյրան Մարտիրոսյանի համոզմամբ՝ Գյումրիում առկա է ոչ թե բնականոն կառավարման ճգնաժամ, այլ քաղաքական լարվածություն, որն արհեստականորեն գեներացվում է իշխող ուժի կողմից։
«Տեսնում եմ, որ կա ոչ թե ճգնաժամ, այլ լարվածություն և ճգնաժամի գեներացում։ Տարօրինակ է․ ավելի լավ է ճգնաժամերը կառավարել, լուծել, քան դրանք գեներացնել։ Արդյո՞ք Հայաստանի պետական շահերից է բխում հանրապետության երկրորդ համայնքում լարվածություն ստեղծելը։ Այդ փոցխի վրա մեկ անգամ արդեն ոտք դրվել է, և այն ցավագին հարվածել է․ դա նախորդ արտահերթ ընտրություններն էին։ Նախորդի դառը փորձը ցույց է տալիս, որ դա լուծում չէր»,- նշեց Մարտիրոսյանը։
Նա նաև ընդգծեց, որ հասարակության լայն շերտերի ընկալումն էլ է այդպիսին, ինչն արտահայտվում է ընտրություններին ցածր մասնակցությամբ։ Ըստ նրա՝ բնակչության պասիվությունը նույնպես դիրքորոշում է, որով մարդիկ ցույց են տալիս, որ առճակատման գնացող, կանոններն անտեսող և անձերի պայքար մղող ուժերն իրենցը չեն։ Առկա քաղաքական ուժերն այդպես էլ չեն ներկայացնում քաղաքի զարգացման «սմարթ» ռազմավարություններ։
Արմեն Սմբատյանը հակադարձեց․ «Արդյունավետ կառավարման խնդիրը բոլոր երկրներում և համայնքներում էլ կա, և դա անընդհատ կատարելագործման կարիք ունի։ Գյումրիի պարագայում վերջին ընտրության և դրան նախորդող ընտրության միջև մասնակցության աճ կար։ Սա նշանակում է, որ քաղաքացին ցանկանում է և պատրաստ է մասնակցել տեղական ինքնակառավարմանը։ Սակայն խնդիրը կարող է լինել ինստիտուցիոնալ մակարդակում․ գուցե այն մոդելը, որն այսօր ունենք, դեռ բավարար չէ ընտրողին որոշումների կայացման մեջ լիարժեք ներգրավելու համար»։
Բնակչի և տեղական ինքնակառավարման կտրվածությունը
Աբրահամ Արտաշեսյանն իր խոսքում անդրադարձավ ամենացավալի իրողությանը՝ բնակչի և տեղական ինքնակառավարման (ՏԻՄ) միջև առկա խզմանը։
Նրա վերլուծությամբ՝ համամասնական ընտրակարգին անցնելուց հետո ՏԻՄ-ը փաստացի վերածվել է տարածքային կառավարման։
Ասում է, որ ընտրական օրենսդրությամբ կուսակցությունն ինստիտուցիոնալ առումով ազգային մակարդակի կառույց է։ Երբ կուսակցությունները մտնում են համայնք, համայնքի շահը թերագնահատվում է, և առաջնորդվում են ազգային, կուսակցական շահերով։
Արտաշեսյանը որպես ցուցիչ նշեց ՔՊ-ի օրինակը, որտեղ նախաքվեարկության (պրայմերիզ) արդյունքներն ու թեկնածուի ընտրությունը որոշվում են ոչ թե Գյումրիում, այլ Երևանի վարչությունում։ Նույն պատկերն է նաև մյուս կուսակցություններում․ թեկնածուների հարցը որոշվում է ամենաբարձր մակարդակում։
Եթե 1996թ․ միամանդատ համակարգով ընտրվում էին համայնքի երևելի դեմքերը, ապա այսօր կուսակցական ցուցակներով ընտրված ավագանու անդամը չի կարող դեմ գնալ իր կուսակցապետի հրահանգին (օրինակ՝ նիստեր սաբոտաժ անելու հարցում)։ Պայքարը գնում է ոչ թե համայնքի խնդիրների լուծման, այլ ազդեցության ցուցադրման համար։
Ֆինանսական ռիսկեր և կախվածություն կենտրոնից
Աբրահամ Արտաշեսյանը մտահոգիչ վիճակագրություն ներկայացրեց ֆինանսական ապակենտրոնացման վերաբերյալ։ Համայնքների ֆինանսական ապակենտրոնացումը գտնվում է ծայրահեղ ցածր՝ 8% մակարդակում․ սա նշանակում է, որ պետական բյուջեից հանրապետության բոլոր համայնքներին միասին հատկացվում է ընդամենը այդքան միջոց (մնացած 92%-ը ծախսվում է պետական բյուջեից)։
Բոլոր համայնքների սեփական եկամուտները միասին կազմում են պետբյուջեի ընդամենը 4%-ը, ևս 4%-ն ապահովվում է պետական դրամաշնորհների ու սուբսիդիաների հաշվին։
Սուբվենցիոն ծրագրերը (ասֆալտապատում, ջրագծերի անցկացում և այլն) ֆինանսավորվում են կենտրոնից, իսկ ավագանին դրանց վրա ունի նվազագույն ազդեցություն։ Համայնքային բյուջե փոխանցվող միջոցների վերահսկողությունն իրականացնում են մարզպետարանը, ՏԿԵՆ-ը և Կառավարությունը։
«Եթե Երևանը՝ որպես ամենաուժեղ համայնք, շնորհակալություն է հայտնում վարչապետին ավտոբուսներ գնելու համար, ապա Գյումրիի պես քաղաքում իշխանությունը ստիպված է համագործակցել իշխող կուսակցության հետ։ Ավագանու նիստերում քաղաքական դեբատները ֆինանսի հետ կապ չունեն․ անկախ նրանից, թե ինչ որոշում կկայացվի, մեկ է՝ պետական բյուջեից փոխանցվող միջոցները կախված են կենտրոնական իշխանության վերաբերմունքից»,- նշեց Արտաշեսյանը։
Ընտրությունների ծախսատարությունը և ժողովրդավարությունը
Ընտրությունների կազմակերպման ֆինանսական կողմին անդրադառնալիս Սեյրան Մարտիրոսյանը նշեց, որ ԿԸՀ-ն մեծ միջոցներ է ծախսում տպագրության, լոգոտիպերով հատուկ փաթեթների և ձեռնարկների վրա։ Ըստ նրա՝ հանրային միջոցները նորից արտահերթ ընտրությունների վրա ծախսելը պետք է լավ կշռադատվի, և պետք է առաջնորդվել ազգային ու պետական, այլ ոչ թե նեղ քաղաքական շահերով։
Արմեն Սմբատյանը, հակադարձելով Ս․ Մարտիրոսյանին, պարզաբանեց, որ վիզուալիզացիայի, լոգոտիպերի և տեսահոլովակների մեծ մասն իրականացվում է միջազգային դոնորների միջոցով, ինչը նաև քաղաքացիական կրթության բաղադրիչ է։ Ըստ նրա, ժողովրդավարությունը ոչ մի երկրում էժան չէ, սակայն Հայաստանում ընտրությունները բավականին էժան են այլ երկրների համեմատ։ ՀՀ Սահմանադրության 2-րդ հոդվածով իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, որն այն իրականացնում է ընտրությունների և հանրաքվեների միջոցով։ Եթե անհրաժեշտ է ընտրել ընտրովի մարմին, պետությունը պետք է դնի անհրաժեշտ միջոցները։
Իրավական մեխանիզմներ և փակուղուց դուրս գալու ուղիներ
ԿԸՀ քարտուղար Արմեն Սմբատյանը հայտարարեց, որ այս պահին օրենքով արտահերթ ընտրությունների գնալու իրավական հնարավորություն չկա․ ՏԻՄ օրենքում հստակ նշված են բոլոր այն սցենարներն ու հիմքերը, որոնց դեպքում կարող են նշանակվել արտահերթ ընտրություններ (օրինակ՝ երբ ավագանու նիստերը որոշակի ժամկետում չեն կայանում քվորումի բացակայության պատճառով)։
Սեյրան Մարտիրոսյանն առաջարկեց մի շարք ինստիտուցիոնալ փոփոխություններ․
- Համամասնական ընտրակարգում թույլ տալ, որ նույնիսկ 1% ձայն հավաքած ուժերը ներկայացված լինեն ավագանիում, ինչը կապահովի բազմակարծություն։
- Խոշորացված համայնքներում (որտեղ ընդգրկված են տասնյակ բնակավայրեր) ունենալ երկպալատ ավագանի, որտեղ յուրաքանչյուր բնակավայր կունենա իր անմիջական ներկայացուցիչը՝ կանխելով կենտրոնացումը համայնքի կենտրոնում։
Աբրահամ Արտաշեսյանն ընդգծեց, որ համայնքը լավագույն հարթակն է ուղիղ ժողովրդավարության համար։ Եթե բնակիչներին դուր չի գալիս ստեղծված վիճակը, պետք է ներքևից ինքնակազմակերպում լինի։ Եթե պահանջը ներքևից չի գալիս, հարցը լուծվում է վերևներում՝ քաղաքական դաշտում, որտեղ իշխանությունն օգտագործում է իր իրավական ու վարչական լծակները, իսկ ընդդիմությունը՝ նիստերն արգելափակելու մարտավարությունը։
Սեյրան Մարտիրոսյանի խոսքով՝ լուծումն այն է, որ տարբեր թեմաներով, այդ թվում՝ արտահերթ ընտրությունների վերաբերյալ, բնակիչների հետ անցկացվեն հանրային լսումներ ու քննարկումներ, որոնց ընթացքում քաղաքացիները կկարողանան հայտնել իրենց կարծիքը։ Ընդ որում, այդ քննարկումները չպետք է լինեն ձևական (1 օր՝ 2 ժամով), այլ պետք է ապահովեն լայն մասնակցայնություն և բնակչության իրական ներգրավվածություն։
«Երկխոսություն» մեդիա կենտրոնում տեղի ունեցած քննարկումը ցույց տվեց, որ Գյումրիում և Շիրակի մարզում ՏԻՄ համակարգի առջև ծառացած խնդիրները խորքային են։ Արտահերթ ընտրություններն ինքնին հարցի լուծում չեն, եթե չկան ֆինանսական ապակենտրոնացում, ընտրական օրենսդրության բարելավում և համայնքի բնակչության իրական ներգրավվածություն որոշումների կայացման գործընթացում։
© progressgyumri.am Armenian News / Analyses:
Հեռ. ՝ +37498 691-690; Էլ. Փոստ ՝ progressgyumri@gmail.com